Nakon novih obilnih padavina, rijeka Drina kod Višegrada ponovo je zatrpana velikim količinama otpada koji su bujice povukle sa neuređenih i nelegalnih deponija uzvodno, kao i iz susjednih zemalja.
Plastične boce, granje i komunalni otpad zaustavili su se kod brane hidroelektrane, pretvarajući površinu rijeke u plutajuću deponiju. Ekolozi upozoravaju da je riječ o problemu koji se ciklično ponavlja svake godine, posebno tokom zime, kada povećan vodostaj otkriva dugogodišnje zanemarivanje sistema upravljanja otpadom u slivu Drine.
Iako se problem plutajućeg otpada na Drini ponavlja godinama, inicijative za njegovo rješavanje postoje, ali su uglavnom djelimične i nedovoljno usklađene. Regionalni projekti koji obuhvataju Bosnu i Hercegovinu, Srbiju i Crnu Goru usmjereni su na uklanjanje plastike i edukaciju stanovništva, dok su lokalne nevladine organizacije iz Višegrada i okolnih opština u više navrata organizovale akcije čišćenja i upozoravale na potrebu trajnog, sistemskog rješenja.
Predstavnici nadležnih ministarstava ranije su najavljivali zajedničke mjere i unapređenje prekogranične saradnje, ali ekološki aktivisti ističu da konkretni rezultati izostaju. Upozoravaju da će se, bez zatvaranja divljih deponija i uspostavljanja efikasnog sistema upravljanja otpadom u čitavom slivu rijeke, sezonske ekološke krize kod Višegrada nastaviti.
Predsjednik UG „Eko centar“ iz Višegrada Dejan Furtula kaže da je trenutna situacija izuzetno loša i da se ponavlja iz godine u godinu.
„U određenim periodima Drina bukvalno postaje deponija, sa ogromnim količinama plutajućeg otpada koji se zadržava na akumulacijama i obalama. To više nije incident, nego hroničan problem koji pokazuje potpuni izostanak sistemskog rješenja. Glavni uzroci su nepostojanje funkcionalnog sistema upravljanja otpadom, nelegalne deponije uz vodotoke, bacanje smeća direktno u rijeke, ali i činjenica da gradovi uzvodno ne snose nikakvu odgovornost za posljedice. Problem je i u slaboj kontroli, lošoj kaznenoj politici i izostanku regionalne saradnje“, rekao je za BUKU Furtula.
On ističe da su posljedice višestruke, od uništavanja biodiverziteta i ugrožavanja ribljeg i ptičjeg fonda, do narušavanja kvaliteta vode i zdravstvenih problema lokalnog stanovništva. Posebno naglašava da su ovakvi prizori direktan udarac turizmu, koji se često ističe kao razvojna šansa ovog područja.
„Reakcije su uglavnom parcijalne, ad hok i svode se na povremeno čišćenje kada problem eskalira i dospije u javnost. Ne postoji dugoročna strategija, jasna podjela odgovornosti niti politička volja da se problem trajno riješi. Potrebno je hitno organizovano uklanjanje otpada uz podršku viših nivoa vlasti, ali to je samo prvi korak. Paralelno se moraju postaviti trajne barijere za hvatanje otpada, urediti sistem upravljanja otpadom u čitavom slivu Drine, uvesti stroge kontrole i kazne te uspostaviti regionalnu saradnju“, poručio je Furtula.
Aktivista Fondacije ACT Robert Oroz navodi da je stanje slično kao i prethodnih godina, jer se velike količine smeća ponovo akumuliraju na lančanici HE Višegrad.
„Smeće se polako prikuplja i odvozi na obližnju gradsku deponiju, koja konstantno gori, praveći pri tome još veću štetu po okolinu“, rekao je za BUKU Oroz.
Govoreći o uzrocima nagomilavanja otpada u rijeci, Oroz ističe da brojna ruralna naselja, kako u BiH tako i u susjednim državama, nisu obuhvaćena redovnim odvozom smeća.
„Onda se ono odlaže na ilegalne deponije, pa čak i u same vodotoke. Naravno da to nije nikakvo opravdanje za takav način odlaganja smeća, ali sigurno doprinosi problemu. Druga stvar je nepostojanje sistema za povrat i otkup ambalaže, kao što se radi u uređenim državama. Bilo je priče o uvođenju depozitnog sistema prije pet ili šest godina, ali se o tome više uopšte ne govori“, ističe Oroz.
On upozorava da spaljivanje otpada na deponijama ima dalekosežnije i opasnije posljedice od samog nagomilavanja smeća.
„Niz je štetnih hemijskih reakcija i gasova koji nastaju spaljivanjem plastike i drugog otpada. Ovi štetni nusproizvodi ulaze u organizam disanjem, ali i putem hrane i vode na koje padaju čestice nastale sagorijevanjem. O tome se jako malo govori, iako posljedice mogu biti fatalne“, pojašnjava Oroz.
On dodaje da se nadležne institucije iz godine u godinu uključuju uglavnom površno, bez konkretnih i trajnih rješenja.
Prema njegovim riječima, uklanjanje nagomilanog otpada iz Drine mora početi rješavanjem uzroka problema.
„Prije svega mislim na uklanjanje divljih deponija u dolinama rijeka, uvođenje adekvatnih sankcija za zagađivače i, na kraju, na uvođenje depozitnog sistema za PVC i drugu ambalažu, što bi značajno smanjilo ovakva zagađenja“, zaključio je Oroz.
Situacija u Višegradu, kako upozoravaju sagovornici, pokazuje da je lančanica na hidroelektrani samo privremeno i nedovoljno rješenje za dublji infrastrukturni problem. Akumulacija Drine postala je sabirno mjesto otpada iz čitavog gornjeg sliva, čime se posljedice nemara i lošeg upravljanja deponijama u uzvodnim opštinama prenose na jednu lokalnu zajednicu i energetski sektor.
Podaci sa terena ukazuju da, bez uvođenja depozitnog sistema za ambalažu i proširenja komunalnih usluga u ruralnim područjima BiH, Srbije i Crne Gore, čišćenje kod Višegrada ostaje privremena mjera bez trajnog efekta. Stručnjaci naglašavaju da suština rješenja nije u češćem uklanjanju otpada sa brane, već u dosljednom inspekcijskom nadzoru i trajnom zatvaranju divljih deponija uz pritoke, poput Lima. Dokle god izostaje jasna odgovornost opština uzvodno, ekološke krize na Drini ostaće sezonska pojava koja se rješava kozmetički, a ne sistemski.
Šta Vi mislite o ovome?