STARINE I HERCEGOVAČKE SVETINJE – Trebinje

Autor: Velibor Šipovac Foto: TrebinjeLive/Ilustracija
TREBINJELIVE 07. 11. 2015. - 23:42h

Pravoslavna crkva propovijeda pravu vjeru, učenje i duhovnost apostolske Crkve. Danas, ona predstavlјa riznicu predanja iz najranijih perioda hrišćanstva. Kroz pravoslavnu vjeru i njenu crkvu, imamo priliku da doživlјavamo realnost Carstva nebeskog na zemlјi. Nebrojeno je mnogo primjera o postojanju svetih mjesta na tlu Hercegovine.

manastir zavala

I dan-danas se mogu naći ostaci ranohrišćanskih svetilišta. Danas, u svim krajevima Hercegovine imamo manje ili više sačuvane hramove, njihove temelјe i groblјa. Svi hramovi govore o nepresušnom izvoru života i postojanja Božijeg na ovim prostorima. Svi oni su svjedočanstvo vjekovne borbe za duhovno i nacionalno bitisanje srpskog naroda. Prolazili su kroz burna vremena, palјeni i rušeni, ali narod ih je uvijek obnavlјao i u njima nalazio duhovno utočište i vjeru.

Ako sagledamo prostore i predjele gdje su podignute crkve i manastiri, dolazimo do saznanja da su to Bogom izabrani prostori. Obično su to neka uzvišena mjesta, koja sa svetinjom treba da podsjećaju na Sion. Takođe, svetinje su nicale i na mjestima gdje su položaj terena, klima i ostali prirodni uslovi bili od uticaja. Postoje razna predanja o tome kako su i zašto nastajale crkve i manastiri na određenim mjestima. Mnoga ta predanja nam kazuju da su se tadašnjim vladarima – ktitorima, u snu ili na javi, predskazivala ta mjesta. Svaki ktitor je imao svoje razloge i motive. Ovim problemom su se bavili mnogi autori. Kod njih se uglavnom sreću dva motiva: prvi je religiozne, dok je drugi političke prirode.

Na području trebinjske opštine nalaze se mnoge crkve iz srednjovjekovnog doba. Koliko je pravoslavlјe bilo prisutno kroz vijekove, govori i činjenica da svako selo u Popovom polјu ima crkvu. U 15 sela (računajući od Tulјa pa niže do Čavša) ima 17 crkava, zajedno sa manastirom Zavala.

Od starih hramova na području Trebinja navodimo: hram Svete Nedelјe u Taleži, hram Svetog proroka Ilije u Goloj Glavici (1481. godina), hram Svetog Arhanđela Mihaila u Veličanima, hram Svetog Jovana Krstitelјa u Žakovu, kao i hram u Gorici posvećen Svetom Georgiju, koji veže svoje postojanje iz pretkosovskog perioda. 

U Orahu kod Duži je hram Svete prvomučenice Tekle. Hram potiče iz ranih hrišćanskih vijekova. Vjerovatno je srušen u vrijeme templara ili Otomanske imperije. Pored ruševina ovog hrama, sa južne strane, arheolozi su otkrili jedan mnogo veći i mnogo stariji hram.

U Zaplaniku je hram Svetih apostola Petra i Pavla. Narodno predanje svjedoči da su ovdje postojale naseobine iz ranih hrišćanskih vremena i da je upravo oko navedenog hrama bilo 28 crkava.

Mnogo puta u istoriji je obnavlјan hram u Šćenici, koji je posvećen prazniku Rođenja Presvete Bogorodice. Crkva datira iz ranih vijekova hrišćanstva i po prvi put je porušena u najezdi templara. 

crkva prosjek

Po narodnom predanju Bobana, najstariji hram cijelog područja je Manastir Prosjek, posvećen Vozdviženju Časnog Krsta. Ovdje je narod ispleo predanje koje se prenosi sa kolјena na kolјeno, koje kaže da su vile za jednu noć sagradile crkvu na Prosjeku kako bi se Bog proslavio. Ranohrišćanske crkve su otkrivene i u trebinjskom naselјu Zasad i na Varinoj Grudi.

Zanimlјivo je istaći da je pored crkve Svetog Jovana Krstitelјa u Policama pronađen nadgrobni natpis župana Pribiše iz 1241. godine i trebinjskog župana Grda iz 1180. godine, koji predstavlјa najstariji otkriveni ćirilični natpis na području Bosne i Hercegovine.

Pored vjerskih objekata, svjedoci davnih vremena su i srednjovjekovni gradovi Klobuk, Mičevac, Perovića most i most na rijeci Sušici u Vučijoj.

Na području današnje trebinjske opštine nalaze se  istorijski značajni manastiri.

Manastir Duži, posvećen Pokrovu Presvete Bogorodice, nalazi se u Šumi Trebinjskoj, idući od Trebinja ka Dubrovniku. Nјegovo ime se pominje krajem 17. vijeka. U manastiru se nalazi čestica Časnog krsta.

Vezano za ovaj manastir, pominje se jedno čudesno iscjelјenje iz maja 1847. godine i to Sava Kuštrova, rodom iz sela Mrkonjića.

Manastir Duzi

Naime, on je bio teško bolestan i nepokretan 16 godina ležao u manastiru. U manastiru je živio jer nije imao nikoga svoga, niti ikakvog imanja. Ali, jednog prolјećnog jutra te godine, na opšte iznenađenje Savo se pojavio u crkvi na jutarnjoj službi. Kasnije je pričao da je prethodne noći, kao nikada do tada, zaspao tvrdim snom. U snu mu se ukazao jedan đak koji ga je po imenu zovnuo i rekao da ustane i ide u crkvu jer je ozdravio. Dječak mu reče da je poslat od Majke Božije i da treba da blagodari Nјoj i Bogu, kao i da ostane u manastiru do kraja svog života. Tako je i bilo. Od tada je Savo živio u manastiru više od 10 godina potpuno zdrav.

Manastir Zavala spada među najznačajnija središta duhovnog i kulturnog života Hercegovine. Nema pouzdanih podataka o vremenu gradnje. Sudeći po pečatu iz 1271. godine, može se zaklјučiti da svetinja potiče iz 13. vijeka. Arheološka istraživanja ukazuju na postojanje crkve čak i nekoliko vijekova prije.

Predanje kaže da je car Konstantin sagradio crkvu. Ikonu presvete Bogorodice je ostavio na jednom brežulјku zvanom „Petkovica“ sa namjerom da tu bude zadužbina. Međutim, ikona se slјedećeg jutra sama premjestila ispred ulaza u pećinu na koju se naslanja sadašnja crkva manastira Zavala, posvećena Vavedenju Presvete Bogorodice. Pošto se to događalo nekoliko narednih jutara, car je odredio da upravo to mjesto bude mjesto gradnje crkve.

Manastir je imao veliki broj duhovnika, crkvenih i narodnih vođa. U njemu je stupio u monaštvo Sveti Vasilije Ostroški i Tvrdoški.

Manastir Tvrdoš je jedan od najznačajnijih manastira Srpske pravoslavne crkve. U starijim izvorima pominje se kao Bogorodičin manastir. Posvećen je Uspenju Presvete Bogorodice.

Prema narodnom predanju manastir su osnovali sveti car Konstantin i njegova majka Jelena. Potom, obnavlјajući ga, manastir je gradio kralј Milutin krajem 13. ili početkom 14. vijeka. U arheološkim istraživanjima pronađene su kod manastira ranohrišćanske građevine sa ostacima fresaka. U Tvrdošu se nalazi sveta ruka nepoznatog svetitelјa, najvjerovatnije Svete Kralјice Jelene, Milutinove i Dragutinove majke.

Petropavlov manastir je smješten u Petropavlovom polјu, jugozapadno od Trebinja. Na mjestu sadašnjeg manastira arheološki nalazi svjedoče o građevinama iz ranog hrišćanstva, iz 4. vijeka.

Petropavlov manastir trebinje

U brdima iznad samog manastira nalazi se Pećina apostola Pavla, u koju je, po predanju, dolazio Sveti apostol Pavle. On je sa svojim učenikom svetim Titom krstio prve hrišćane tadašnje rimske teme Dalmacije. Ova pećina je prava prirodna crkva u kojoj se, ko zna od kada, njegovao kult svetog Pavla. Istorijski izvori kažu da je put kojim su prvi hrišćani išli u Rim, prolazio upravo preko područja današnje Hercegovine. Smatra se da je jedan njegov krak prolazio ravnicom ispred same pećine. Prema zapisima svetog Epifanija, sveti Pavle je u ovim krajevima boravio 57, a sveti Luka 58. godine.

U unutrašnjosti pećine nalazi se bazen sa vodom, za koju predanje kaže da je izuzetno dobra za kožne bolesti i ženski ten. Vjerovalo se da voda iz Pavlove pećine liječi nerotkinje. Stariji su je preporučivali djevojkama koje se dugo ne udaju. Međutim, poslije poređenja istorijskih fakata i arheoloških otkrića, ne može se reći da se radi samo o predanju, jer postoje i naučni dokazi!

Pored pećine, prema narodnom predanju, bilo je selo. Na to ukazuju vidlјivi ostaci zidova.

Hercegovačka Gračanica je manastir iz novijeg doba. Na brdu Crkvina, u istočnom dijelu Trebinja, nekada se nalazila crkva Svetog Mihajla, zadužbina kralјa Milutina.

Gradnja Hercegovačke Gračanice, posvećene Blagovještenju Presvete Bogorodice bila je 1999. i 2000. godine. Prilikom gradnje, pronađeni su temelјi crkve čak iz ranohrišćanskog perioda, vjerovatno iz 4. vijeka.

hercegovacka gracanica trebinje

Komentari

Dva puta u tekstu pominjete templare. Amaterski sam izučavao istorijat Trebinja, doduše do pojave Nemanjića, i nigdje nisam naišao na Trmplare. Molim Vas da mi odgovorite u kojoj knjizi ste to našli.
-Po narodnom predanju Bobana, najstariji hram cijelog područja je Manastir Prosjek, posvećen Vozdviženju Časnog Krsta. Ovdje je narod ispleo predanje koje se prenosi sa kolјena na kolјeno, koje kaže da su„vile“ za jednu noć sagradile crkvu na Prosjeku kako bi se Bog proslavio.
Za crkvu na Prosjeku znam, ali za manastir Prosjek prvi put čujem. Da niste to nešto pogriješili. Turci su dozvolili da se crkva podigne ali samo ako uspiju za jednu noć. Narod je uspio, a to sa vilama takođe prvi put čujem.
Kada ste već pisali o manastiru Tvrdoš morali se da pomenete i istraživanja Đorđa Jankovića, ako ste čuli za njega i njegova otkrića.
Kada ste pisali o Petropavlovom manastiru značajno bi bilo da ste napisali da je bio sjedište Episkopije, možda i prvo.
Kada ste pisali o Pavlovoj pećini napisali ste i sljedeću rečenicu: „Međutim, poslije poređenja istorijskih fakata i arheoloških otkrića, ne može se reći da se radi samo o predanju, jer postoje i naučni dokazi!“. Na koje dokaze mislite? To bi bilo značajno objaviti.

Odgovori

I meni je poznato da se na Bobanima nalazila svetinja, da li crkva ili manastir – to ne znam a i mislim da niko to zna. Ja sam porijeklom sa tog podrucja, zato to i tvrdim. Ovdje bih napomenula da ne mozemo neke stvari tacno navoditi, niti autor (koji to i ne pokusava) a niti gospodin Marko koji se redovno oglasava kao komentator i kriticar tekstova. Jer niko od nas nije bio sudionik toga vremena i ne znam zasto uopste o tome raspravljati i iznositi neke teorije i traziti dokaze. Jeli ko od nas zivio tada??? Ja ne mogu da vjerujem da se moze nesto tvrditi kao tacno, ako nesto nije zapisano. Nemam namjeru da ista i ikoga opravdavam, ali tekst ne osudjujem, jer mi je jasno koja je poenta svega. Pa ovdje je prica o predanjima a ne samo o istoriji. U predanjima postoje i „vile“ i ko zna sta jos… Ovdje treba razdvojiti istoriju i ono sto je sustina svih ovih objava, a to je da je prica o PREDANJIMA, MITOVIMA, LEGENDAMA, PRICAMA KOJE SE PRENOSE SA KOLJENA NA KOLJENO I TD…. Pozdrav!

Odgovori

Pa jeli bitno manastir ili crkva? Pa jeli to isto, slicno ili razlicito? Ja ne vidim razlog polemike zbog toga. Ocito da gospodin Marko ima neke svoje druge razloge javljanja i „prosipanja“ svojih istina i tvrdnji. Zamolio bih ga da procita ono sto je napisao, prije nego objavi kao komentar! Vrlo prosto!!! Ne bih ulazio u njegov stil izrazavanja i smisla napisanog, koji mi je mozda i poznat. Njegovo poznavanje istorije se nametnulo i inspirisalo, izgleda, ovim feljtonom!

Odgovori

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne i stavove internet portala TrebinjeLive.info. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Portal TrebinjeLive.info zadržava pravo da obriše komentar bez najave i objašnjenja.