Prvi u regionu po zgarištima: Za tri decenije nisu nabavili nijedan kanader, milione troše na limuzine

Bosna i Hercegovina se i ove godine suočava sa katastrofalnim šumskim požarima koji iznova otvaraju pitanje zbog čega zemlja decenijama nema sopstvene vazdušne kapacitete za gašenje vatre.

Fondacija ACT upozorava da je, prema zvaničnim podacima Evropskog sistema za informisanje o šumskim požarima s kraja avgusta, ove godine u BiH buknulo više od 200 požara u kojima je izgorjelo oko 40.000 hektara. Kako bi se dočarala razmjera katastrofe, navodi se da opožarena površina odgovara prostoru većem od 57.000 fudbalskih terena, čime je BiH zauzela prvo mjesto u regionu po površini spaljene teritorije.

Tri decenije čekanja na avio-flotu

Ovaj problem traje godinama. Tokom 2022. godine evidentirana su čak 76.473 hektara zgarišta, dok je 2024. godine vatra opustošila 45.536 hektara. I pored toga, domaća protivpožarna vazdušna flota i dalje ne postoji.

Iz Fondacije ističu poražavajuću činjenicu da u posljednje tri decenije nije nabavljen nijedan kanader niti protivpožarni avion („er-traktor”). Još 2011. godine stručne studije definisale su model „AT-802 Fire Boss” kao idealan za terenske uslove u BiH, uz plan nabavke najmanje četiri ovakve letjelice, ali inicijativa nikada nije sprovedena u djelo.

Za potrebe Federacije BiH svojevremeno je bilo planirano 30 miliona KM za kupovinu protivpožarnih aviona. Međutim, sredstva odobrena 2022. godine preusmjerena su drugim resorima, dok su alokacije iz 2023. godine povučene rebalansom budžeta. Paralelno sa izostankom nabavke letjelica, Vlada FBiH je u septembru prošle godine izdvojila oko dva miliona maraka za obnovu voznog parka službenim automobilima, što u javnosti otvara pitanje prioriteta vlasti.

Nedostatak zakona produbljuje haos

Dok se vatrogasci, šumari, građani i posade helikoptera Oružanih snaga BiH na terenu krajnjim naporima bore sa stihijom — uz povremeno angažovanje kanadera iz Hrvatske i dva iznajmljena aviona stacionirana u Mostaru — stručnjaci apeluju na hitno sistemsko rješenje.

Gubitak desetina hiljada hektara trajno ugrožava izvorišta pitke vode, biološku raznovrsnost i plodnost tla, uz ogroman rizik od pokretanja erozija i klizišta.

Dodatan problem predstavlja odsustvo zakonske regulative. Na teritoriji Federacije BiH zakon o šumama ne postoji već duže od 16 godina, dok Hercegovačko-neretvanski kanton jednako dugo nema važeći šumarski zakon. U takvom pravnom vakuumu, ilegalna sječa i šumski požari neometano pustoše jedan od najvrednijih prirodnih resursa zemlje. Iz Fondacije ACT poručuju da požari ne čekaju izborne cikluse i radne grupe, te da je krajnji trenutak za formiranje operativne domaće flote za dejstvo iz vazduha.