Lazareva crkva.jpeg

Pokušaj prisvajanja crkve iz vremena kneza Lazara kod Podujeva: Stručnjaci upozoravaju na prekrajanje istorije

BEOGRAD – Samozvani arhiepiskop Nikola Džufka godinama pokušava da prisvoji crkvu Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva, organizujući obrede sa svojim sljedbenicima u objektu koji naziva „albanskim manastirskim kompleksom“, prenosi Glas Srpske.

Stručnjaci, međutim, ukazuju da materijalni ostaci hrama svjedoče o njegovom srpskom srednjovjekovnom porijeklu. Istoričarka umjetnosti Jasmina Ćirić navodi da je riječ o objektu iz druge polovine 14. vijeka, koji se najneposrednije povezuje sa vremenom kneza Lazara.

„O tome svjedoče materijalni ostaci na licu mjesta – od temelja pa sve do sredine hrama. Posebno se izdvaja oblik moravske rozete na fasadi, koji potvrđuje vezu sa arhitekturom tog perioda“, objasnila je Ćirić.

Ona dodaje da je hram obnavljan tokom 16. i 17. vijeka, dok se sredinom 19. vijeka gube tragovi koji bi ukazivali na veće prisustvo srpskog stanovništva u tom kraju.

„Ono što možemo da potvrdimo jeste da je u pitanju jednobrodni hram koji pripada bočnim tokovima arhitekture iz vremena kneza Lazara, što potvrđuje i sama toponimija mjesta“, navela je ona.

„Lazareva crkva“ u narodnom predanju

Prema svjedočenjima novinara i književnika Živojina Rakočevića, lokalni Albanci su prije sukoba 1999. godine ovaj hram nazivali „Lazareva crkva“, vjerujući u predanje da je na tom mjestu prenoćilo tijelo kneza Lazara nakon Kosovskog boja.

Istoričari ukazuju i na značaj toponima na prostoru Kosova i Metohije.

„Većina toponima na ovom prostoru ima srpsko porijeklo. Rakitnica, Bistrica, Dečani, Peć i druga mjesta svjedoče o srednjovjekovnom nasljeđu i kulturi koja se može pratiti od vremena Nemanjića“, istakla je Ćirić.

Pokušaj stvaranja paralelnog identiteta

Nikolu Džufku ne priznaje nijedna kanonska pravoslavna crkva, uključujući ni Albansku pravoslavnu crkvu. On je u javnim nastupima tvrdio da je dokazao albansko porijeklo hrama u Rakitnici.

Istoričarka umjetnosti upozorava da je riječ o pokušajima stvaranja novog narativa o kulturnom nasljeđu.

„Prvo se prisvajaju materijalni tragovi, zatim se stvara lažni identitet kulturnog nasljeđa, a nakon toga pokušava uspostavljanje nove crkvene strukture koja nema veze sa kanonskim poretkom“, rekla je Ćirić.

Ona podsjeća da je, prema Rezoluciji 1244 Savjeta bezbjednosti UN, Srpska pravoslavna crkva jedini legitimni nosilac vjerske i duhovne baštine na Kosovu i Metohiji.

Posebnu zabrinutost, kako navodi, predstavlja izostanak reakcije međunarodnih organizacija, prije svega UNESKO-a, u vezi sa zaštitom pravoslavne baštine.

„Imamo manastire poput Dečana, Gračanice i Pećke patrijaršije koji su na listi svjetske baštine. Svjedoci smo pokušaja promjene identiteta tih objekata i plasiranja drugačijih tumačenja njihove istorije“, rekla je ona.

Prema njenim riječima, manje crkve poput one u Rakitnici posebno su osjetljive jer nemaju istu fizičku i institucionalnu zaštitu kao veliki manastirski kompleksi.

„Te manje crkve su metosi većih manastirskih cjelina. Sam naziv Metohija ukazuje na njihovu istorijsku povezanost sa Srpskom pravoslavnom crkvom“, zaključila je Ćirić.

Očuvanje ovih objekata, kako ističu stručnjaci, zavisi od dokumentovanja njihovog porijekla, prisustva SPC, rada institucija za zaštitu kulturnog nasljeđa i angažmana međunarodnih organizacija.