Može li neko sa 260 glasova postati poslanik? Evo kako funkcionišu izbori u Republici Srpskoj

Kako se glasovi pretvaraju u mandate: Vodič kroz izborni sistem Republike Srpske

Kada je na izborima 2014. godine Adam Šukalo ušao u Narodnu skupštinu Republike Srpske sa svega 260 ličnih glasova, mnogi građani su se zapitali kako je moguće da neko sa nekoliko stotina glasova postane poslanik, dok neko sa nekoliko hiljada ostane bez mandata, prenosi Provjereno.

Odgovor leži u složenom izbornom sistemu, u kojem postoje direktni mandati, kompenzacioni mandati, posebne izborne jedinice i matematički modeli raspodjele glasova.

Predstojeći Opšti izbori 2026. godine ponovo će odlučivati o sastavu vlasti u Republici Srpskoj i na nivou BiH. Građani će birati poslanike u Narodnoj skupštini Republike Srpske, Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH, predsjednika i potpredsjednike Srpske, kao i srpskog člana Predsjedništva BiH.

Da bi stranka uopšte učestvovala u raspodjeli mandata, mora osvojiti najmanje tri odsto glasova u izbornoj jedinici za direktne mandate, odnosno tri odsto na nivou Republike Srpske za učešće u raspodjeli kompenzacionih mandata.

Narodna skupština Republike Srpske

Narodna skupština Republike Srpske ima 83 poslanika. Od tog broja, 63 poslanika biraju se direktno u devet izbornih jedinica, dok se preostalih 20 mandata raspodjeljuje preko kompenzacionih lista.

Izborne jedinice daju različit broj poslanika, u zavisnosti od broja stanovnika. Najviše mandata donosi Izborna jedinica 3, koja obuhvata područje Banjaluke.

Građani glasaju za političke stranke, a unutar liste mogu izabrati i kandidata kojem daju prednost.

Šta su kompenzacioni mandati?

Kompenzacioni mandati služe da isprave razlike koje nastaju kod direktne raspodjele mandata. Oni se ne osvajaju u pojedinačnim izbornim jedinicama, već na nivou cijele Republike Srpske.

Na primjer, stranka može osvojiti veliki broj glasova širom Srpske, ali zbog rasporeda glasova u izbornim jedinicama dobiti manje direktnih mandata. Kompenzacioni mandati omogućavaju da ukupan broj poslanika približnije odražava ukupnu podršku koju je stranka dobila.

Ovi mandati imaju i ulogu u ispunjavanju ustavnih kvota, jer Narodna skupština mora imati najmanje po četiri poslanika iz reda sva tri konstitutivna naroda.

Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH

Od ukupno 42 poslanika u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH, 14 se bira sa teritorije Republike Srpske.

Republika Srpska je za ovaj nivo podijeljena na tri izborne jedinice.

Iz svake izborne jedinice direktno se biraju po tri poslanika, što ukupno daje devet direktnih mandata. Preostalih pet mandata raspodjeljuje se putem kompenzacionih lista.

Izbor predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske

Na jednom glasačkom listiću građani biraju predsjednika Republike Srpske.

Kandidat koji osvoji najveći broj glasova postaje predsjednik Srpske.

Pored predsjednika, biraju se i dva potpredsjednika – jedan iz reda bošnjačkog i jedan iz reda hrvatskog naroda. Potpredsjednici postaju kandidati koji osvoje najviše glasova unutar svoje nacionalne grupe.

Izbor srpskog člana Predsjedništva BiH

Srpski član Predsjedništva BiH bira se direktno sa teritorije Republike Srpske.

Građani na posebnom listiću biraju jednog kandidata, a pobjeđuje onaj ko osvoji najviše glasova.

Birači iz Federacije BiH ne glasaju za srpskog člana Predsjedništva, kao što ni građani Republike Srpske ne biraju bošnjačkog i hrvatskog člana Predsjedništva.

Iako građani na izborima samo zaokruže ime ili stranku, iza konačne raspodjele mandata stoji složen sistem izbornih jedinica, procenata i matematičkih pravila koji određuje ko će na kraju zauzeti poslaničke klupe.