Čak 85 odsto teritorije Srpske zahvaćeno erozijom, stručnjaci upozoravaju na rizike

Lokalne zajednice u Srpskoj često ne izdvajaju sredstva za civilnu zaštitu, posljedice vidljive tokom poplava

BANJALUKA – Iako zakon obavezuje lokalne zajednice u Republici Srpskoj da u budžetu izdvoje dva odsto posebnih sredstava za civilnu zaštitu, u praksi se ova obaveza često ne ispunjava, a posljedice su najvidljivije tokom poplava, navodi se u Planu odbrane od poplava u Republici Srpskoj za 2026. godinu.

Prema zakonskim odredbama, opštine i gradovi dužni su da od ukupno izdvojenih sredstava polovinu usmjere na preventivne aktivnosti, a preostalih 50 odsto na opremanje i obuku struktura zaštite i spasavanja. Sredstva su namijenjena, između ostalog, za čišćenje kanala i uređenje vodotokova, održavanje i izgradnju nasipa, kao i obuku štabova za vanredne situacije. “Zakon propisuje da opštine i gradovi moraju u budžetu izdvojiti dva odsto posebnih sredstava za civilnu zaštitu. Od toga 50 odsto ide na preventivne aktivnosti, a drugih 50 odsto na opremanje i obuku struktura zaštite i spasavanja”, ističe se u Planu. Međutim, kako se navodi, u praksi se ova sredstva često ne izdvajaju ili se ne izdvajaju u propisanom procentu.

U dokumentu se upozorava da iskustva iz Jablanice i okoline ukazuju na sve izraženiji negativan uticaj bujičnih poplava i rastuću materijalnu štetu koju one uzrokuju. Poplavama su najčešće izložena područja u srednjim i donjim tokovima pritoka rijeke Save, uključujući Novi Grad i Prijedor na Sani, Banjaluku i Čelinac na Vrbasu i Vrbanji, Doboj, Šamac i Modriču na rijeci Bosni, kao i Foču, Novo Goražde, Zvornik i Bijeljinu na Drini. “Poplavama su najčešće izložena područja u srednjim i donjim tokovima pritoka rijeke Save: Novi Grad, Prijedor (Sana), Banjaluka (Vrbas i Vrbanja), Čelinac (Vrbanja), Doboj, Šamac i Modriča (Bosna), Foča, Novo Goražde, Zvornik, Bijeljina (Drina) itd. Od poplavnih velikih voda u Republici Srpskoj primjereno su zaštićena područja uz rijeku Savu, dok su na pritokama Save zaštitni sistemi nedovršeni ili ih uopšte nema, izuzimajući urbane cjeline”, navodi se u Planu.

Posebno se ukazuje na problem erozije, kojom je zahvaćeno oko 85 odsto teritorije Republike Srpske. Najizraženija je u slivu Drine, gdje je oko 94 odsto površine podvrgnuto nekom obliku erozije, dok je u neposrednom slivu Save ovaj procenat oko 49 odsto.

U Planu se navodi da su dosadašnji radovi na zaštiti od erozije i bujica uglavnom bili usmjereni na sanaciju posljedica, odnosno na intervencije u riječnim koritima, koje su činile oko 87 odsto svih izvedenih radova. “Znači, radovi su po svojoj koncepciji najčešće bili sanacioni, na mjestima najveće štete od bujica. Biološki radovi u slivu, izuzetno korisni za državu zbog uređenja teritorije i poboljšanja mikroklimatskih uslova, bili su mnogo skromniji po obimu i iznosili su samo oko 13 odsto od investicija, pri čemu je tim radovima tretirano samo oko 10.000 ha erozionih površina”, stoji u dokumentu.

Dodatni problem predstavlja i devastacija šuma usljed neplanske sječe, sječe lisnika i požara, što je oslabilo njihovu zaštitnu ulogu u sprečavanju erozije.

Pomoćnica direktora Republičke uprave civilne zaštite Biljana Pajić izjavila je za “Nezavisne novine” da Plan predviđa sve neophodne preventivne aktivnosti i definiše nadležnosti na lokalnom nivou. “Preventiva je generalno osnovna i najbitnija, a to podrazumijeva čišćenje kanala, stavljanje nasipa itd., što kasnije za rezultat ima manje posljedica, jer je priroda nepredvidiva”, rekla je Pajićeva, dodajući da se značaj izdvajanja sredstava za civilnu zaštitu najčešće pominje tek kada dođe do poplava.

Ona je navela da, pored Plana odbrane od poplava, institucije donose i planove zaštite od požara, zemljotresa i sniježnih padavina, te da Republička uprava civilne zaštite dva puta godišnje organizuje koordinacione sastanke sa službama sistema zaštite i spasavanja u Doboju, Bijeljini, Banjaluci, Sokocu i Trebinju, radi usklađivanja aktivnosti i obuke štabova za postupanje u vanrednim situacijama.