PODGORICA – Inflacija u zemljama Evropske unije u 2025. godini iznosila je 2,3 odsto, u zemljama evrozone dva odsto, a u Crnoj Gori 3,9 odsto, gotovo duplo više nego u Evropskoj uniji i evrozoni, pokazuju podaci Eurostata i Monstata.
Glavni razlog za veći rast inflacije u Crnoj Gori u odnosu na Evropsku uniju jeste rast zarada bez rasta produktivnosti, odnosno reforme poznatije kao „Evropa sad 1“ i „Evropa sad 2“.
Ekonomista Mirza Mulešković smatra da je upravo program reformi „Evropa sad“ ključni razlog za veći rast cijena u Crnoj Gori u odnosu na Evropsku uniju.
„Kada posmatramo inflaciju, potrebno je sagledati podatke prije 2021. godine. Tada vidimo da je inflacija u Crnoj Gori bila na nivou Evropske unije. Crna Gora se prvi put izdvojila po rastu inflacije 2022. godine, kada su počele reforme, odnosno administrativno povećanje zarada bez povećanja produktivnosti. Ista situacija ponovila se 2024. godine, što se odrazilo na podacima u 2025. godini i jasno pokazuje da su reforme jedan od glavnih razloga većeg rasta inflacije u odnosu na Evropsku uniju“, rekao je Mulešković.
On je istakao da do rasta cijena dolazi jer je administrativnim putem povećan pritisak na tržište i količina novca u opticaju.
„Kada imamo veći pritisak na tržište i veći opticaj novca, neminovno dolazi do rasta cijena. Osim reformi, jedan od razloga rasta cijena je i oko 100.000 stranaca koji žive i rade u Crnoj Gori, što dodatno povećava tražnju za proizvodima i uslugama“, naveo je Mulešković.
Prema njegovim riječima, država se protiv inflacije borila povećanjem potrošnje, što je dodatno podstaklo rast cijena.
„Povećanjem potrošnje povećane su i cijene. Ograničenje cijena dovelo je do kratkoročnog pada cijena pojedinih proizvoda, ali dugoročno do rasta cijena drugih proizvoda“, pojasnio je on.
Ekonomista Stevan Gajević ukazuje da je Evropska unija dio inflatornih posljedica proizvela kroz niz strateških odluka koje nisu bile usklađene sa realnim ekonomskim kapacitetima.
„Iako se zvanično inflacija u Evropskoj uniji prikazuje relativno niskom, brojni potrošači i medijski izvori ukazuju da je stvarna inflacija veća, prije svega zbog rasta cijena hrane, stanovanja i usluga, koje nose najveći udio u svakodnevnoj potrošnji. Kako Crna Gora koristi evro kao zvanično sredstvo plaćanja, spoljni inflatorni efekti direktno se prelivaju i na domaće tržište“, naveo je Gajević.
On je dodao da Crna Gora, pored uvozne inflacije, ima i snažne unutrašnje uzroke rasta cijena.
„Ključni domaći generatori inflacije ogledaju se u rastu zarada koji ne prati rast produktivnosti rada niti adekvatan investicioni ciklus. Taj rast plata podstakao je domaću tražnju, što je neminovno dovelo do povećanja cijena. Sezonska inflatorna očekivanja u turizmu i visoka uvozna zavisnost dodatno pojačavaju pritisak na cijene, posebno tokom ljetnjih mjeseci“, pojasnio je Gajević.
Prema njegovim riječima, u Crnoj Gori je najizraženiji rast cijena zabilježen kod prehrambenih proizvoda i robe široke potrošnje, lijekova i medicinskih dodataka, kao i u sektoru usluga i građevinarstva.
„Rast cijena hrane i osnovnih proizvoda direktna je posljedica visoke uvozne zavisnosti, povećanih transportnih troškova i rasta trgovačkih marži. Ovaj segment inflacije najviše pogađa životni standard građana. Manje vidljiv, ali dugoročno ozbiljan problem jeste rast cijena farmaceutskih proizvoda i lijekova, koji u pojedinim slučajevima prevazilazi rast cijena u Evropskoj uniji i regionu. Rast cijena usluga u turizmu i kontinuirani rast cijena nekretnina i građevinskih radova dodatno pojačavaju ukupni inflatorni pritisak“, kazao je Gajević.
Mulešković smatra da je jedina ozbiljna mjera u borbi protiv rasta cijena bila odluka da ne dođe do poskupljenja električne energije.
„U Evropskoj uniji inflacija je dominantno generisana rastom cijena energenata, što kod nas nije bio slučaj. Ipak, moramo biti svjesni da će do rasta cijene struje neminovno doći, jer je riječ o tržišnoj robi. Kada se to dogodi, doći će i do opšteg rasta cijena. Jedini način da se ublaži inflacija jeste jačanje domaće proizvodnje i diversifikacija ekonomije. Da je više ulagano u proizvodnju, a manje u potrošnju, država bi imala veći manevarski prostor za subvencije i uticaj na cijene. Ovako ostajemo zavisni od međunarodnog tržišta i izloženi inflatornim pritiscima“, naveo je Mulešković.
Gajević ističe da borba protiv inflacije zahtijeva dugoročne strukturne mjere, a ne kratkoročne administrativne intervencije.
„Ključni pravci moraju biti povećanje produktivnosti kroz ulaganja u obrazovanje, infrastrukturu, digitalizaciju i modernizaciju javnog sektora i privrede. Neophodno je sprovesti ozbiljnu racionalizaciju budžetske potrošnje, posebno u dijelu tekućih rashoda. Državni budžet i dalje nema efikasne mehanizme kontrole, a dodatni problem predstavlja činjenica da Fiskalni savjet još nije izabran, niti postoje jasne naznake kada će početi sa radom“, zaključio je Gajević.
Šta Vi mislite o ovome?