Medjunarodna zaj.jpeg

BANJALUKA - Institucionalni dizajn Bosne i Hercegovine, definisan Dejtonskim mirovnim sporazumom, međunarodnoj zajednici dao je značajnu ulogu u političkim procesima, dok su domaće političke elite vremenom preuzele glavnu scenu.

Kritički glasovi civilnog društva, nezavisni mediji i građani koji traže promjene našli su se u nezahvalnoj poziciji, između publike i političke pozornice,prenosi Buka.

Dosadašnja uloga međunarodne zajednice u BiH često se opisivala kroz koncept stabilokratije, odnosno očuvanja kratkoročne stabilnosti na račun dugoročne vladavine prava i dubljih demokratskih reformi.

Pitanje koje se danas postavlja jeste da li međunarodna zajednica, onakva kakvu je BiH poznavala proteklih 30 godina, uopšte više postoji.

Srđan Blagovčanin iz Centra za studije upravljanja ocjenjuje da su ostavka bivšeg i izbor budućeg visokog predstavnika samo odjek velikih globalnih promjena i pucanja transatlantskog partnerstva.

On smatra da se dolaskom Trampove administracije SAD okreću politici u kojoj vlastite interese stavljaju u prvi plan, što se odražava i na Evropu, ali i na BiH.

Prema njegovim riječima, ono što se u BiH godinama nazivalo međunarodnom zajednicom, a podrazumijevalo zajedničko djelovanje Evrope i SAD, više ne postoji u obliku funkcionalnog jedinstva.

To, kako upozorava, može dovesti do novih turbulencija, jer se otvara prostor za druge aktere da projektuju svoje interese u BiH.

Blagovčanin ističe da je BiH, kao specifičan oblik protektorata, veoma izložena stranim uticajima, koji su na određen način i institucionalizovani.

U polarizovanoj državi i društvu, strani uticaji često se kanališu tako da različite etničke grupe preferiraju različite spoljne aktere, što može dovesti do prelamanja suprotstavljenih interesa upravo u BiH.

On naglašava da međunarodni akteri imaju pravo da projektuju svoje interese, ali da je ključno pitanje u kojoj mjeri BiH kao država i društvo zna da prepozna i zaštiti vlastite interese.

Profesor Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Sarajevu Asim Mujkić ocjenjuje da nova administracija u Vašingtonu svoj interes stavlja na prvo mjesto, što dodatno usložnjava koordinaciju u okviru Savjeta za implementaciju mira.

Prema njegovim riječima, pitanje visokog predstavnika u javnosti se snažno eksploatiše, vjerovatno kako bi se izbjegle obaveze iz već dogovorene mape puta za zatvaranje OHR-a, poznate kao 5+2.

Mujkić ističe da strani uticaj u BiH dolazi iz više pravaca, od zemalja članica PIK-a, preko Srbije i Hrvatske, do širih regionalnih i globalnih aktera.

On smatra da dio tog uticaja može biti problematičan kada se političke krize u BiH koriste za skretanje pažnje sa unutrašnjih problema susjednih zemalja ili za jačanje pozicije pojedinih lidera u regionu.

S druge strane, Mujkić naglašava da su mnoge odluke međunarodnih aktera u BiH imale pozitivne efekte, poput uvođenja jedinstvene valute, registarskih tablica, oružanih snaga i pojedinih poreskih i institucionalnih rješenja.

Ipak, kao sporne izdvaja način na koji je vođena privatizacija, promovisanje neoliberalnih politika koje su oslabile domaću industriju i poljoprivredu, kao i intervencije u Ustav Federacije BiH.

Sagovornici ukazuju da političke elite u BiH nisu naučile odgovorno upravljati, već uglavnom vladati, zadržavajući kontrolu nad resursima i institucijama.

U takvim okolnostima, BiH ostaje zarobljena između unutrašnjih blokada, spoljnih interesa i sve slabijeg zajedničkog nastupa nekadašnje međunarodne zajednice.

Za građane, civilno društvo i medije koji se zalažu za reforme, bilo bi mnogo lakše kada bi u međunarodnim akterima imali iskrenog saveznika u borbi za demokratizaciju, vladavinu prava i odgovornije upravljanje.