Obilježavanje 34 godine od egzodusa Srba iz Mostara i doline Neretve

U Nevesinju i Mostaru obilježavanje Dana nestalih Istočne Hercegovine

Opštinska organizacija porodica zarobljenih i poginulih boraca i nestalih civila Nevesinje pozvala je porodice poginulih i nestalih boraca i civila, ratne vojne invalide, demobilisane borce, članove boračkih organizacija i sve građane da prisustvuju obilježavanju Dana nestalih Istočne Hercegovine, koje će biti održano 15. juna u Mostaru i Nevesinju.

Obilježavanje počinje parastosom u Sabornoj crkvi Svete Trojice u Mostaru, u ponedjeljak, 15. juna, u 9.00 časova. Nakon toga, u 11.00 časova planiran je obilazak mjesta stradanja na Buni, gdje je 1992. godine u istom danu ubijeno 29 vojnika i civila.

Program će biti nastavljen u Nevesinju, polaganjem cvijeća na Spomenik slobode u 12.00 časova, nakon čega je predviđen obilazak Spomen-sobe. U 12.15 časova biće položeno cvijeće na Spomen-kosturnicu u Nevesinju, uz obraćanje zvaničnika, a potom je planiran zajednički ručak.

Ovim događajem biće obilježene 34 godine od egzodusa srpskog naroda iz Mostara i doline Neretve, kada je stradalo 431 lice, a više od 30.000 ljudi napustilo svoje domove.

Jun 1992. godine trajno je urezan u sjećanje srpskog naroda iz doline Neretve. U samo nekoliko junskih dana, od Čapljine do Bradine, protjerano je više od 30.000 Srba, zapaljena je i uništena većina imovine, a više stotina lica je poginulo ili nestalo.

Tokom velike vojne akcije Hrvatske vojske, HVO-a i HOS-a, kojom je komandovao general Janko Bobetko, došlo je do egzodusa i velikog stradanja Srba u dolini Neretve.

Napadi su počeli 7. juna na Domanovićima, a 14. i 15. juna vođene su borbe u gradskoj zoni Mostara. Petnaestog juna 1992. godine zapaljena je Saborna crkva Svete Trojice u Mostaru, tada najveća pravoslavna bogomolja na Balkanu.

Nakon toga zapaljeni su i svi pravoslavni hramovi u dolini Neretve, a već 18. juna većina srpskog stanovništva Mostara protjerana je iz svog grada.

U junu 1992. godine zapaljeni su i porušeni manastir Žitomislić i Stara crkva Presvete Bogorodice. Nakon toga, u Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj oštećen je i devastiran najmanje 81 objekat Srpske pravoslavne crkve, od čega su 24 bila na području opštine Mostar.

Prema podacima Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i nestalih lica, na području regije Hercegovina smrtno je stradalo 1.576 lica.

Tokom 1991. godine smrtno je stradalo 28 lica, 1992. godine 1.020 lica, 1993. godine 198, 1994. godine 143, 1995. godine 155, nakon 31. decembra 1995. godine 27 lica, dok za još pet lica nije moguće sa sigurnošću utvrditi tačnu godinu stradanja.

Prema polnoj strukturi, smrtno je stradalo 1.413 muškaraca i 163 žene. Status vojnika imalo je 1.171 lice, dok je 405 stradalih bilo civila.

Na području opštine Mostar smrtno je stradalo 526 lica srpske nacionalnosti, od čega 380 vojnika i 146 civila. Prema polnoj strukturi, riječ je o 470 muškaraca i 56 žena.

Pored navedenih lica, najmanje devet civila i 49 vojnika iz Mostara smrtno je stradalo izvan teritorije opštine Mostar, što ukupan broj stradalih povećava na 584 lica.

Za još 83 lica i dalje se traga.

Prema preliminarnim rezultatima istraživanja, na teritoriji Mostara postojalo je deset logora i mjesta zatočenja za Srbe.

Srbi iz Mostara odvođeni su i u logore u drugim opštinama, pa je evidentirano da su mostarski Srbi bili zatvarani u najmanje 28 logora i mjesta zatočenja.

Ovi podaci ne obuhvataju mjesta zatočenja u privatnim objektima, u kojima su Srbi zatvarani pojedinačno ili u manjim grupama.

Kao najzloglasnija mučilišta navedeni su nekadašnja vojna ambulanta, sjedište HOS-a, zatvor „Ćelovina“ u Mostaru, logor „Dretelj“ u Čapljini, logor u Ljubuškom, kao i logor „Lora“ u Splitu.

Prema do sada obrađenim podacima, tokom rata je u velikim razmjenama između zaraćenih strana evidentirano najmanje 843 zatočenih lica srpske nacionalnosti iz Mostara i drugih mjesta u dolini Neretve.

Kada je riječ o sudskim procesima za zločine nad Srbima u Mostaru, pred Sudom BiH vođena su dva postupka za zločine u logoru „Dretelj“. U tim procesima pravosnažno je osuđeno šest lica.

Ostali postupci vodili su se ili se trenutno vode za zločine nad Srbima u dolini Neretve, a uglavnom se odnose na zločine počinjene na području opštine Konjic.

Osim uništavanja materijalnih tragova kulture, identiteta i spomeničke baštine, srpski narod pretrpio je i veliku materijalnu štetu, jer je najveći broj objekata u privatnom vlasništvu bio zapaljen, opljačkan, oštećen ili uzurpiran.

Ukupna materijalna šteta nikada nije precizno utvrđena, a političke i vojne okolnosti koje su dovele do egzodusa i stradanja Srba iz doline Neretve i dalje su nerazjašnjene.