Veliki dogovor Trampa i Danske: Amerika dobija široka bezbjednosna ovlašćenja na Grenlandu

Američki predsjednik Donald Tramp saopštio je da su Sjedinjene Američke Države, Danska i Grenland postigli dogovor kojim se značajno proširuju američke vojne i bezbjednosne aktivnosti na strateški važnom arktičkom ostrvu, dok Grenland ostaje pod suverenitetom Danske.

Prema Trampovim riječima, sporazum Sjedinjenim Državama daje trajnu kontrolu nad bezbjednosnim potrebama Grenlanda, kao i mogućnost za proširenje vojne infrastrukture.

Tramp je naveo da nijedan protivnik SAD ubuduće neće moći da uspostavi vojnu bazu ili drugo vojno prisustvo na Grenlandu, niti da realizuje osjetljive investicije bez izričitog odobrenja Vašingtona.

Danska premijerka Mete Frederiksen i premijer Grenlanda Jens-Frederik Nilsen potvrdili su postizanje dogovora, ali su naglasili da on ne mijenja status Grenlanda.

Frederiksen je istakla da sporazum priznaje suverenitet i teritorijalni integritet Kraljevine Danske, kao i pravo stanovnika Grenlanda na samoopredjeljenje.

Sporazum bi trebalo da bude potpisan tokom narednog zasjedanja Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, a za njegovu punu primjenu neophodno je da prođe parlamentarne procedure u Kopenhagenu i Nuuku.

Prema dostupnim informacijama, dogovor predviđa da vojne baze na Grenlandu mogu imati samo države članice NATO-a, dok su određene strateške investicije ograničene na NATO i zemlje Evropske unije. Time bi bilo onemogućeno uspostavljanje vojnog ili drugog strateškog prisustva Kine i Rusije na ostrvu.

Dogovor je postignut nakon višemjesečnih tenzija između Vašingtona i Kopenhagena. Tramp je ranije više puta govorio o mogućnosti da SAD preuzmu Grenland, pri čemu nije isključivao ni upotrebu vojne sile, što je izazvalo oštre reakcije Danske i drugih evropskih saveznika u NATO-u.

Grenland ima oko 56.000 stanovnika i ostaje dio Kraljevine Danske. SAD već imaju vojno prisustvo na ostrvu, gdje upravljaju bazom Pitufik na sjeverozapadu. Baza ima važnu ulogu u sistemima ranog upozoravanja na raketne prijetnje i nadzoru svemira.

Američki državni sekretar Marko Rubio ocijenio je da sporazum dugoročno obezbjeđuje američke bezbjednosne interese na Grenlandu, dok su danski i grenlandski zvaničnici naglasili očuvanje suvereniteta i prava stanovnika ostrva.